Những mảnh vườn ở bên

Sáng nay nhà có vị khách lạ. Một em bướm trắng bé xíu xiu về bay trên khóm hoa hoàng anh mẹ trồng. Ở chơi rất lâu. Mình cũng vui rất lâu, cả ngày dài nhớ về em khách xinh xinh, chập chờn trong ký ức những khoảnh vườn xưa rợp bướm.

Và nhớ sang những mảnh vườn ghé lại trong chuyến đi Trà Ôn hè rồi. Nhớ cái giàn tre dễ thuơng đựng hàng chục chậu hoa bé dại do một người cha thợ hồ “gầy” nên. Nhớ dáng một cành dâm bụt soi bóng bên lu nước còn vương hoa xoài. Nhớ hàng cúc dại rủ về cả đàn bướm trắng, trên lối vào “bến náu” của M…

Và nhớ nhất là những cành hồng ở sân nhà cậu bé T. Đẹp một cách mộc mạc và hoà hợp với không gian khu vườn một cách kỳ lạ, khiến buổi chiều thắm dịu hẳn và mình chỉ muốn nấn ná quanh vườn. Nghe em bảo “chú Tư con trồng”, mình chỉ muốn gặp ngay “chú Tư” để “ngó” đôi bàn tay của chú :)

Ở những mái nhà hầu hết cha mẹ các em đều tha phương kiếm sống mà chúng mình ghé qua (hình như người Trà Ôn rủ nhau đi Nha Trang?), các em nhỏ lớn lên trong sự chăm sóc của ông bà và sự bao bọc của những mảnh vườn như thế. Những mảnh vườn “ở bên” các em, đôi khi bé xíu thôi, cứ khiến mình yên tâm, như là các em vẫn đang được nuôi dưỡng bằng những hơi ấm khác từ thiên nhiên, để giữ cho tâm hồn xanh mát…

Chẳng phải sao, một tiếng chim buổi sáng, một cánh bướm buổi chiều, một đoá hồng buổi đêm…cất lên bao nhiêu lời yêu thương đời sống, chỉ cần em chầm chậm gần, nghe…

2018.

Thơ Đỗ Nghê

Con cài bông hoa trắng

Dành cho mẹ đóa hồng
Mẹ nhớ gài lên ngực
Ngoại chờ bên kia sông

(Bông hồng cho mẹ, Đỗ Hồng Ngọc, 2012)

Bài thơ này mình biết đến lần đầu khi phỏng vấn tác giả - bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trong quán café Chiêu ở Quận 3, Sài Gòn. Chú và mình trò chuyện quanh quyển Thấp thoáng lời kinh, loanh quanh thế nào mà nói sang thơ ca, mình không còn nhớ rõ. Chú đọc cho mình nghe 4 câu đó, mình ấn tượng ngay. Những câu thơ nằm ngoài chủ đề câu chuyện nhưng mình vẫn tìm cách đưa vào bài viết. Trí nhớ mình đúng là thiên vị thơ, nhớ mãi 4 câu thơ từ hôm đó...

Với mình, ẩn sau "Bông hồng cho mẹ" là một ngày lễ dễ thương của văn hóa Phật giáo, văn hóa Việt: Lễ Vu Lan. Ẩn sau bài thơ giản dị đó là cả cái nhìn của phương Đông về hai cõi âm - dương. Mà thật ra, chẳng âm dương cách biệt gì cả, “ngoại”, “mẹ” và “con” đều ở đây, trong bài thơ nhỏ này, trong tâm tưởng của “con” - “con” nay đã nhìn về Còn - Mất trong cõi ta bà một cách nhẹ nhàng, an nhiên, dù đã bao mùa Vu Lan “con” cài hoa trắng, đóa hồng kia "con" “nhường” cho mẹ, mẹ ơi…

20 chữ thôi, mà khiến người đọc thấy cả ba “nhân vật” đều gần gũi, thấy yêu văn hóa Việt, yêu cuộc sống quá nhiều yêu thương và quá đỗi vô thường này…

Bẵng qua 5, 6 mùa Vu Lan, mình gặp lại bài thơ, lần này được in trong tập sách Thơ ngắn Đỗ Nghê (Đỗ Nghê là một bút danh khác của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc), không khỏi thấy vui, không khỏi muốn nghe chính lời tác giả vang lên, như buổi chiều năm nao…

Mình mang tập thơ về, để ở đầu giường, một hôm thức dậy, trí não còn ngái ngủ, quơ tay lên mở sách, đọc đúng một bài rồi gấp sách lại vì nước mắt chảy:

Ba dạy con
Mỗi ngày
Một chút

Không bài học nào
Như ba đã học
Từ con

Nỗi mất!

(La Ngà 5, 1990)

Mình may mắn chưa có trải nghiệm đau đớn như vậy về nỗi mất, vậy mà 19 chữ kia cứ như một vết cắt bất thần vào con tim nhỏ…Lại một câu chuyện của sống chết vô thường, của có - không - còn - mất, của cõi đời mong manh cõi lòng mong manh...

Đâu cần dông dài, đâu cần khoác áo gấm áo lụa cho ngôn từ, đâu cần chiều kích suy tưởng, thơ, đôi khi chỉ cần là tiếng nói chân thật giản dị của khoảnh - khắc - trái - tim - cất - lời - như - không - khác - đi - được, vậy mà cứa đau, vậy mà xoa dịu…Mối tương giao và tri âm giữa người thơ với người đọc, đôi khi cũng lạ lùng như thơ vậy.

Nãy giờ mình nhắc hai lần chữ “vô thường”, với cả tập thơ, đúng là lẽ vô thường, “bài học” có - không bàng bạc khắp trong cái nhìn về đất, nước, sóng, hơi thở, tình yêu, tuổi già, về buổi ngày, buổi đêm, về sợi tóc bạc, về tấm thân tứ đại này….

Tình thương ư? Có một nỗi nhớ rất “y học” thế này:

Thôi hết cồn cào
Thôi không quặn thắt

Chỉ còn âm ỉ
Chỉ còn triền miên

Thì thôi cấp tính
Thì đành kinh niên

(Nỗi nhớ, 1995)

Vô thường ư? Cái thấy của y học đi cùng với cái thấy của thiền học:

Ta bay vù vù trong không gian
Mà cứ tưởng nằm im
Trên gối

Mỗi ngày ta rơi rụng
Mỗi ngày ta phục sinh
Mà cứ tưởng không hề thay đổi…

(Vô thường)

Có một bài mang tên Về Thiền tập tác giả để cuối tập thơ, mình không chép lại ở đây, thay vì vậy, mình chép "bài thơ 2 chữ" tác giả nhắn cho mình, sau khi nhìn thấy cái tựa “giựt gân” không đúng tinh thần bài điểm sách trên 1 tờ báo mạng: "Thôi kệ!"

("Thôi kệ!", hai chữ đó, với con là “thơ ngắn Đỗ Nghê, là "thơ Trịnh Công Sơn", là "thơ thiền' đó chú Ngọc ơi! :) )

Trong lời đề tựa cho tập Kinh thi từ ngàn năm trước (mà Đỗ Hồng Ngọc có dẫn lại), Chu Hy viết rằng thơ là giọng điệu cung bực “như không thôi đi được” của “những cái ý nhị không thể nói hết ra được mà hình hiện ở trong lúc ngậm ngùi ngợi than”.

Nghĩ về thơ như thế, cảm thơ ai, cảm thế nào ắt phải tùy tạng người, tùy khoảnh khắc, tùy không gian, tâm thế…, thật không dễ luận bàn, có phải? Như dễ gì lại có một sớm mai, 1 bài thơ nhỏ đánh thức một đứa người lớn đang ham ngủ vùi.

Ảnh: Một trong những minh họa của chính tác giả trong tập sách. Mình thích bức này, vì rất “Bình Thuận thân thương”

Gọi xa xôi

"Thường thì đọc thơ có hiểu không, chị gửi tặng?" .

Tư hỏi. Tư vẫn hay làm mình bật cười với những trao đổi kiểu vậy. Thích sự nam tính trong những trò chuyện kiệm lời của Tư. Thích sự thông minh lém lỉnh tỉnh táo của Tư. Tỉnh táo, nên Tư có sự tự tại, độc lập - điều mình rất quý ở chị, bên ngoài trang viết.

Ở tập thơ Gọi xa xôi này của Tư sau Chấm, có 2 câu này sáng nay làm mình dừng lại...hình dung:

Nghĩ một bông hoa xanh nở ba năm vừa rụng
mình sẽ chịu tang bao lâu?
(Hình dung)

Tập thơ mỏng tang mà "chế" bắt mình lặn mấy khúc "sông sâu" vào những tâm cảm, tầng nghĩa dường như muốn giấu đi. 

Mà, đâu cần hiểu hết đâu, một khi ngôn ngữ thi ca (khá tiết chế, chắt lọc của Tư) đã giăng vào cuộc lặn của ta một đôi miền khói đẹp. Nước nghĩa của Thơ qua con mắt của kẻ thứ hai thường ít nhiều trầy xước, nhưng khói chữ thì vẫn bay...

Chép lại ở đây hai bài "có hiểu" :).

Chị gái

Cho chị một con đường,
anh đến và đường mang anh đi biệt
cho chị đám mây đỡ nắng
mây nông nổi làm mưa

cho chị một ngôi nhà
ngôi nhà nhốt chị giữa trăm lần vách
cho chị một căn bếp
khói vô tâm lấp mất người

cho chị chiếc giường
chới với chạm bờ chiếu trống
cho chị chiếc khăn
ướt đầm không thấm hết muối xương

cho chị giấc mơ núi xanh sông bạc
mơ phấp phỏng một người lẩn khuất
cho chị một thênh thang
ừ, thênh thang nhiều mấy cũng vừa

Về

Đến cổng vừa hay sen nở
cánh sen đỡ lấy ngọn gió
chìa khóa rơi khỏi tay
cánh cổng lèo nhèo ngái ngủ

Về úp mặt vào nước
gội sạch ảo ảnh người
úp mặt vào gối
nghe vị mặn nào không phải mồ hôi

Về úp mặt vào khói
mượn xót cay giấu cay xót đường xa
ngọn củi thắp lên
khói có là bao mà nước mắt

Về úp mặt vào rốn con
trẻ cười ngắt nghẽo
trên dấu vết chia lìa
ngọn gió sinh mệnh cả hai dào dạt cùng nhau

Nguyễn Ngọc Tư

P.S: Đặc biệt thích tranh của tập này, hợp với thơ Tư

2018.

"Chùa xưa" ở đâu...

"Hãy là Mai như những Sớm Mai, những bông hoa ngày tết...".

Chị N. tặng bộ lịch thật yêu in tranh và bút tích của Trịnh Công Sơn, đêm nay treo lên, bỗng muốn nghe Trịnh.

"Tôi mời em về/ Đêm gội mưa trong/ Em ngồi bốn bề/ Thơm ngát hương trầm" (Đóa hoa vô thường)...Bao năm rồi, những câu đó luôn dẫn tôi trở về một đêm ở Triệu Phong, Quảng Trị, nơi tôi được sống đúng trong khung cảnh của ca từ đó, dưới mái chùa làng.

Tôi chỉ nghỉ lại chùa tròn một đêm, nhưng ngôi chùa xanh mướt cỏ cây, hương của mưa đêm hòa hương cây, hương trầm thơm ngát ....nuôi dưỡng tôi rất nhiều đêm dài sau đó, như chút hương đêm kỳ diệu đó, tấc lòng được mái chùa gội rửa hôm đó đã cùng kết thành một khối - bình - an trong tâm.

Bước đường rong ruổi chỉ mới có hai đêm tá túc tại chùa, mà đêm - dưới - mái - chùa nào cũng trở thành một ký ức đẹp vô ngần. Ngoài ngôi chùa ở Quảng Trị là một ngôi chùa ở Liên Chiểu, Đà Nẵng, đêm được anh Thư Cưu xin một sư cô cho bạn yêu Minh Phúc cùng tôi nghỉ lại. Nghe đại hồng chung, nghe chú Đại Bi lúc trời chưa hửng sáng, thức dậy ngồi bán già, lòng hân hoan lạ. Tự hỏi mình: Này nhỏ ơi, phải chăng có tiền kiếp nào ta từng là chú tiểu trong veo kia, mà nay đọa thành tên du tử chưa biết tìm lối "trở về" mái chùa xưa?

"Chùa xưa" ở đâu trên đường dài này? Thì ở ngay đây, bây giờ nếu ta thật sự muốn: ngưng khuấy mọi ý niệm, lắng nghe hơi thở, gửi một chút "mưa trong" cho cánh sen nhỏ trong lòng hé nụ, nâu hen...

2.2019

Một Tuôn - đầy - lặng - lẽ

về cô chủ nhỏ của Hiên Cúc Vàng, Bình Hoà một thuở

Một Tuôn - đầy - lặng - lẽ.

Trong mộ‎t entry nào đó đã xa, em viết bốn từ này, hình như khi em nhìn về một dòng sông và nghe nước mắt mình chảy, giữa những dấy động lâm li của những cuộc chạy trốn, tìm về.

Em tự gọi mình là một "cô - em - không - tìm - được - tính - từ- nào - để- miêu- tả". Thật đúng vậy, mình không tìm được tính từ nào đủ để nói về em, dù có một hay n dữ kiện. Chỉ biết, chính em là một "tuôn - đầy - lặng - lẽ", một dòng sông của hàng vạn máy động cảm xúc, một tàng thư giấu kín, một người tình bền sâu của những khúc nhạc tình.

Em, là Thanh âm nhẹ nhõm mà u trầm, là Phấn thơm là Khói mềm, là Mưa giữa đêm khô là Bờ mi ngập ngừng, là Bước chân vừa "bình minh đang tới" vừa xa vắng hoang mang, là Tiếng hát bay lên từ cơn sóng, là Chữ là Văn có khả năng róc từng phân tử tế bào đang run rẩy hoài nghi ngất ngưỡng hay dịu dàng cần mẫn hát thương.

Là một - Giọng- riêng - em, một - Thanh - đới - riêng-em.

Một kỳ nữ, không ‎đùa :)

Người - vô - sự trên đường

"Cuộc đời sẽ sống động biết chừng nào nếu đôi lúc, mình để yên cho những điều kỳ lạ xảy đến. Vodka có thể uống mình. Và một chuyến du lịch có thể đem mình đi" (Hằng)

Kon Tum - Gia Lai, tháng 12. 2015

Ở Kon Tum. Một mình một xe mỗi ngày chạy 120-160km. Măng Đen. Ngã ba Đông Dương. Cột mốc biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia. Đi Pleiku. Vui quá đã có những đoạn vừa chạy vừa hát. "Có những con đường" - "Cho đời chút ơn" - "Chiều một mình qua phố" - "Đi mãi trên đường…". Ngẫm lại, thiệt là vui quá cũng …dễ điên :))

Thiệt ra thì định biên một cái caption dịu dàng hơn nhiều, về những con đường xanh xanh xanh màu lá màu mây màu trái tim tuổi trẻ :)), nhưng mỗi lần biên cái gì dịu dàng là bị "con bạn thân" mắng "sến!", haizz, ghét, mà bản tính dịu dàng chạy sao cho thoát…sến, haha.

Nói chứ đừng cả tin tưởng mình dịu dàng, nhất là khi chạy xe trên đường, dịu dàng thì không phóng như bay. Công an từng hét qua tai: Chạy gì nhanh dữ vậy? Nhưng ảnh chưa dứt câu, mình đã chạy xa cách ảnh và cái dùi cui của ảnh mấy thước! Kệ, bản tính “yên hùng” chạy sao cho thoát :))

Mà tóm lại, khuyên các bạn gái của tui đừng bỏ mất lạc thú chạy xe một mình, trong những chuyến đi. Hà cớ gì phải nép sau lưng một thằng con trai mới chịu? Che hết cả gió mát, rồi lỡ may hắn vốn hát hay thì làm sao mình dám hát? :))


Thừa Thiên Huế, tháng 1.2016

Nơi nào có rau dấp cá ngon nhứt quả đất? Xin thưa: Bạch Mã. Mình là đứa có khứu giác cực kém nhưng đã "nghe" được mùi thơm của cả vườn rau trong một cọng rau. Thật khó tả cái mùi thơm tuyệt diệu đó, nó tổng hòa hương rừng, vị sương núi, mùi đất quê, mùi nắng trong vừa lạnh vừa ấm…Nó làm mình tin những cọng rau đó đã hân hoan thế nào khi nẩy từng mm xanh trên hành tinh của ẻm.

Chúng mình đã đi bộ vài cây số đường núi trong buổi chiều chạng vạng không thấy mặt cây, trong cơn mưa rừng lất phất, nghe cái lạnh thấm vào da, về đến “nhà” thì sà vào bếp với cơm canh nóng và một đĩa rau dấp cá vừa được hái…Cái buổi cơm tối tuyệt vời có "rau dấp cá ngon nhất quả đất", có từng đợt mây thốc vào bàn ăn ấy nhắc chúng mình: Happiness is always around you.

Được ân hưởng vẻ đẹp của thiên nhiên thật là một hạnh phúc! Ta mắc nợ những dưỡng chất của trần gian này nhiều lắm đó...

Tây Bắc, tháng 3.2017

Làm răng để bớt ham chơi nhỉ. Mới đi đó lại thèm đi nữa.

Càng đi càng thấy trí óc mình nhỏ hẹp mà tim mình cũng nhỏ hẹp, khi quá nhiều cảnh/ người mình chưa được trông thấy/ chạm/ biết để mà yêu, “yêu thêm yêu cho nồng nàn”.

Càng đi càng nghiện- xê - dịch. Mới cùng ba “bánh bèo” chạy hơn 600km hành trình dọc núi rừng Tây Bắc, té ngã dốc núi có, căng thẳng đường trơn trượt mù sương đá sỏi có, lạnh rét cóng cả tay có; vậy mà hơn bao giờ, lại thèm cầm lái tiếp. Thèm nắng sớm, thèm gió trưa, thèm sương chiều xuyên vào từng tế bào bạc nhược…Thèm chẳng có gì khác ngoài con đường trước mặt. Thèm thiên nhiên - an hòa cũng yêu mà khắc nghiệt cũng phục - như một vũ trụ diệu kỳ vừa dịch chuyển tương tức vừa bao bọc lấy mình.

Thèm làm người - vô - sự - trên - đường.

Mà chuyến rồi, nhớ nhất một nỗi nhớ ngoài dự liệu: bàn tay bé bỏng mềm ấm của em bé H’ Mông ở bản Phiên Cành. Thèm vô cùng: được cầm nắm lại. Có những khoảnh khắc chạm nhẹ thôi, mà “xao động với muôn vàn”. Nói làm sao cho hết.


2017 - Năm đi

Tháng 9 này mình đi đâu?
‎
Tự hỏi câu ấy xong, mình mất ngủ. Vì trả lời xong câu ấy, mới (định) hỏi tiếp tháng 10, tháng 11, tháng 12 này mình đi đâu...

Ban chiều Chị bảo nghỉ phép một ngày đi với chị đến T. Mình bảo em ngại quá chị ơi, từ đâu năm đến giờ tháng nào em cũng nghỉ. Nhưng biết rồi thế nào cũng Đi- như - là - đi - thôi, một ngày chứ mấy, phá tan cái dự định tháng sáu "cột chân" để cộng sự đỡ rầu.

Nhân duyên đưa đẩy 2017 thành "Năm Đi" luôn vậy nhé! Tháng một được "nằm tàu" bơi một vòng biển đảo Tây Nam; nhớ viên sỏi nhỏ trong lòng bàn tay cậu bé đảo Hòn Chuối. Tháng hai dầm sương cung đường Tây Bắc‎; nhớ mây Tà Xùa, nhớ những mận, đào bơ vơ góc núi. Tháng ba về Phan thăm người em dưới mộ; nhớ khoảnh khắc bình an ngồi dưới mái chùa làng. Tháng tư sang Nhật đi coi phim một mình ở Okinawa; nhớ mãi buổi ngồi ngắm mưa xuân ngoài cửa rạp. Tháng năm về "chơi" với các Kira bé ở Duy Xuyên, Tiên Phước; nhớ thật nhiều, những nụ cười; nhớ một sớm Thu Bồn làm mát ngọt bàn chân....

Toàn những chuyến đi rất ngắn ngày, vội vã; mà những đoạn xanh ký ức cứ sống lại, đâm chồi trong tiềm thức, nở những đoá rưng rưng...

‎Và. Tháng 6 bí mật. Tháng 7 hẹn các bạn nhỏ An Giang, Bến Tre. ‎Tháng 8 về với các Kira bé Bình Phước. ‎

Điều kỳ diệu nhất của những chuyến đi - nhất là những chuyến đi không nằm trong dự liệu, với mình là Những - tình - bạn - mới.‎

Hẹn nhé, những tình - yêu - tìm - thấy!

‎‎Nên, tháng chín này mình đi đâu?


Đà Lạt, tháng 12.2017

Trong ngôi nhà gỗ nhỏ bên hồ Tuyền Lâm của Trí, chúng tôi đón một vầng trăng đẹp nhất năm 2017, vầng trăng cho chúng tôi một thiên đàng nơi địa giới trong đêm cuối năm.

Một năm dài đi qua, chưa khi nào trăng đẹp đến thế, soi tỏ đồi thông, soi tỏ lòng hồ thinh lặng, soi tỏ cỏ cây bên hiên nhà, ru cả ngọn đồi, ru ngôi nhà cỏ và thân thể chúng tôi trong một ánh sáng bềnh bồng diệu lý.... Thứ ánh sáng ấy, không gian tịch lặng ấy, hương rừng đêm ấy... “lôi” hết bồ đề tâm của chúng tôi thức dậy.

Cõi bao la, lòng thênh thang, chúng tôi không biết gói hạnh phúc vào đâu cho đủ, nên đã gói vào một bài thiền ca tự sáng tác, hát đi hát lại với nhau suốt đêm trăng trên đồi, bên bếp than hồng thổi lên từ nắng mưa gỗ mục. Bài hát là tâm tình đơn sơ nhưng là cái cúi lạy thành thật của chúng tôi trước thiên nhiên như một nguồn ân sủng.

Đêm đó, người ơi, thật thấm lời thơ này của Thiện:

Bôn ba ngoài vạn dặm
Cũng chỉ một trăng rằm

Đà Lạt, tháng 1.2018

Buổi sáng đầu năm 2018.
Một Thiên Thai có thật.
"Bọn trẻ" lạc tới đào nguyên ấy, hữu duyên mà lật một trang sách của Phạm Công Thiện, một trang sách nói dùm "bọn trẻ" những ý niệm an lành và nỗi yêu khó tỏ bày thành lời lúc đó:

"Nắng sắp lên.
Chưa bao giờ tôi thấy nắng đẹp như vậy.
Chưa bao giờ tôi yêu trần gian này đến thế.
Tôi tự nói với lòng: “Ngày hôm nay, và cả những ngày sắp đến, bắt đầu bằng niềm thanh bình vô hạn của tâm hồn”.
Em ơi, hãy trông sang đồi thông. Hoa anh đào nở hồng cả sườn đồi. Đẹp xuống trần…"

Chỉ khác là, hoa anh đào của Phạm Công Thiện được thay bằng dã - quỳ - còn - ở - lại và bạt ngàn hoa dại trên đồi. Mà thương nhất xuyến chi, len vào cửa sổ bếp, thì thầm Pháp hoa kinh.

Bình Thuận, tháng 5.2018

"Xẹt ngang" giữa mùa hè bận rộn là một buổi chiều được tắm suối giữa tiếng ve ngân, một buổi đêm cắm lều nghe tiếng hát tiếng cười thân thương dưới những vì sao nhấp nhánh, và một buổi sáng được chơi xích đu bên suối trước lúc "lên đường".

Tánh Linh buổi sáng tháng 5, còn được níu chút đường quê ban mai từ yên xe máy, được ngắm - trông dáng núi bốn bề, những đồng vắng những bờ cỏ mắt trâu xanh hiền muôn thuở, và hít thở chút mùi rừng còn sót lại...

P.S:

“….chỉ còn đương xứ tức chân, hiện bày ngay cái đang là.
Đang là thì không từ đâu đến cũng chẳng đi về đâu, dù cuộc lữ bắt đầu khởi sự từ vô lượng kiếp rồi, dù có đi vòng quanh hết quả địa cầu này thì cũng để thấy lại cái tâm hồn mình, như Henry Miller nói : “Vì chỉ có một cuộc phiêu lưu vĩ đại thôi, đó là đi vào bên trong mình và đi vào trong lòng mình thì thời gian, không gian, ngay đến hành động cũng không quan trọng gì cả.” Thì ra là vậy, thật đơn giản mà độc đáo vô cùng. (Tuệ Sỹ)

Thiên nhiên trong…chữ của Van Gogh

Có lẽ đây là cuốn sách tiểu sử gần đây nhất (?) về danh họa Van Gogh (1853 - 1890). Tác giả là David Haziot - người từng đoạt giải Goncourt ở thể loại tiểu sử năm 2012. Ông cũng đã được tặng giải thưởng của viện Hàn lâm Pháp năm 2008 với quyển sách này.

Khán giả có thể khóc với phim Loving Vincent, nhưng độc giả còn xao động nhiều hơn thế với cuốn sách này.

Một cuốn tiểu sử thật sự cuốn hút, trước hết từ những lá thư Vincent gửi cho Théo - người em trai, tri kỷ của ông.

Đó những lá thư thật đẹp, về ngôn từ, nhịp điệu, về tình cảm đặc biệt “vượt qua cả tình máu mủ” của hai anh em, về nguồn hạnh phúc mà Vincent tìm thấy ở thiên nhiên và đời sống nông thôn.

Nhờ tình anh em “cảm động đến xót xa” giữa Vincent và Théo, chúng ta may mắn đọc được những lá thư mà David Haziot gọi là độc đáo của thế giới nghệ thuật.

Có những dòng thư như đổ hết tình yêu thiên nhiên vào đáy lòng ta vậy. Nhuộm cõi lòng ta bằng một biển màu ánh sáng. Của hội họa. Của tình cảm thuần khiết dành cho vẻ đẹp thiên nhiên:

"Chúng tôi thực hiện những cuộc rong chơi tuyệt v‎ời. Ở đây tất cả đều đẹp miễn sao ta biết nhìn. Phải có những con mắt không bị các xà nhà làm chướng ngại. Khi có được điều đó rồi, thì ở đâu cũng đẹp..."

“Chiều nay khi mặt trời lặn, ánh sáng phản chiếu cùng một lúc trên mặt nước và trên mặt các kính cửa sổ, đã tỏa ra một thứ ánh sáng huy hoàng trên mọi vật, giống hệt như bức tranh của Cuyp…Anh ước ao em được xem mặt trời lặn vào chiều hôm ấy…”

"Anh ở trong một trạng thái làm việc đến điên cuồng, bởi vì cây cối đã bắt đầu nở hoa và anh muốn vẽ một vườn cây ăn quả mang một niềm vui vĩ đại của miền Provence".

"Ôi Théo thân mến của anh, nếu em thấy được những cây ô liu vào thời điểm này...! Khóm lá già màu bạc và màu bạc ngả lục chống lại màu xanh. Còn nền đất đã được cày lên nhuốm màu cam...Thật hết sức tinh tế, hết sức đặc biệt! Tiếng thì thầm của một vườn cây ô liu là một cái gì sâu thẳm, hết sức xưa cũ. Quá sức đẹp để anh có thể vẽ hay diễn đạt bằng lời".

"Một đôi khi anh thấy mình sáng suốt một cách lạ lùng, trong những ngày mà cảnh trí quá đẹp như lúc này, rồi thì anh không còn cảm xúc ‎nữa, và như thế bức tranh đã đến với anh như một giấc mơ".

"Cảnh trí trở nên khác hẳn với mùa xuân, nhưng chắc chắn anh cũng yêu thương không kém cảnh thiên nhiên bắt đầu thiêu rụi trong lúc này...."

"Bây giờ ở đây lại có cái nóng hừng hực không một ngọn gió, điều đó đã giúp thêm cho công việc của anh. Một mặt trời, một ánh sáng, vì thiếu ngôn từ để diễn đạt, anh chỉ có thể gọi tất cả cái đó là màu vàng, vàng lưu huỳnh nhạt, vàng chanh nhạt. Ôi quá đẹp, màu vàng!"

"Càng nghĩ, anh càng cảm thấy không gì thật sự nghệ thuật hơn yêu người"....

“Em hãy tiếp tục đi dạo và yêu thiên nhiên thật nhiều bởi đấy là cách học hỏi để càng lúc càng hiểu biết về nghệ thuật hơn. Các họa sĩ hiểu thiên nhiên, yêu thiên nhiên và họ chỉ cho ta cách nhìn ngắm thiên nhiên”.

“…Gắng tìm vẻ đẹp của các sự vật khi em có thể. Phần lớn người ta không thấy đủ vẻ đẹp của các sự vật”.

Những lời thư như cất lên tiếng gọi sâu thẳm, mời gọi mỗi chúng ta làm một cuộc dạo chơi vô tận vào thiên nhiên - nguồn cảm hứng mà Van Gogh đã nhìn thấy, rung cảm, cho chúng một đời sống huyền diệu khác trong những bức tranh của ông.

Những cụm hoa, những miền lá, những cánh đồng bất tận, một cánh rừng vào thu, một vùng bóng tối mời gọi, một luồng ánh sáng chợt qua, một sớm mai gió nổi, vầng trăng treo góc núi, những đóa sao trời, …đều là những nguồn vui sống khiến con tim người nghệ sĩ nhạy cảm hơn người rung lên. Chỉ buồn là, tất cả, tất cả đã không thể níu ông ở lại với cuộc đời lâu hơn. Ở lại lâu hơn để vẽ được nhiều hơn, như ông từng bày tỏ, dù duy nhất một bức tranh trong gần 1000 bức tranh bán được. Và ở lại, để yêu thương cả sự cô đơn của chính mình.

Mình thật biết ơn cô Phan Hồng Hạnh - người chuyển ngữ cuốn sách, một trong những người cho mình ấn tượng thật đẹp về phụ nữ (Chắc cũng ít bạn đọc biết, cô là mẹ của diễn viên Trần Nữ Yên Khê). Vì quá yêu thích cuốn sách, cô quyết định dịch cho bạn bè VN có thể đọc. Ấn bản tiếng Việt là công trình cẩn trọng của cô suốt mấy năm, bằng tình yêu với hội họa và Van Gogh - cái tình yêu đã khiến cô cầm cọ học vẽ khi không còn trẻ và nay vẫn vẽ tranh đều đặn...

Cùng với những phân tích tinh tế của David Haziot, cuốn sách còn nhiều lời thư thật đẹp và cảm động, về hội họa, về những tình yêu chói sáng đọa đày, phản ánh nội tâm và tâm lý có khi bất thường như sự thay đổi của ánh sáng nơi "Vincent thương mến". Hẹn sẽ biên thêm nếu mình siêng. Bạn nào yêu Van Gogh mua sách đọc hen. Sách do NXB Đà Nẵng ấn hành năm 2014, ‎ hi vọng vẫn còn trên kệ.

10.2017